Düşünce Haber Medya

BANDO VAGONU ETKİSİ

Değerli okurlarım, bando vagonu etkisi veya sürü psikolojisi etkisini mutlaka duymuşsunuzdur.
Bugün bu konuyu analiz etmek istedim.

Sizce bando vagonu etkisi uyumlu olma durumu olabilir mi? Yani her şeye uyum gösteren insanlar sürü psikolojisine daha mı yatkınlar! Tepkisel ya da sorgulayan insanlar da bu durum hiç yaşamazlar mı?

***

"Gök cisimlerinin hareketlerini hesaplayabiliyorum, ama insanların çılgınlıklarını hesaplayamıyorum" Diyen Newton büyük bir dahi olsa da çocukluğa göre hareket etme psikolojinin etkisinde kalmış ve bu sözü söylemiştir.

İspanya -İngiltere arasında ticaret savaşları vardı. Hükümet Güney Pasifik Şirketiyle anlaşma yaptı. Bu şirket pratikte herhangi bir faaliyette bulunmamıştı ama hisse senetleri kapış kapış alınmaya başlamıştı. Herkesin yüksek kâr beklentisiyle hisse senedi alma furyasına Newton 'da uyum sağladı. Nerdeyse tüm birikimini yatırdı. Bir süre sonra daha hiç bir başarı elde etmeden hisseleri şişen firmanın senetleri balon etkisi yaptı ve patladı.

Newton tüm parasını kaybetti.
Bir dahi olsak bile neden böyle riskler alıyoruz? Herkesin yaptığını yapmak diğer adıyla sürü psikolojisine uymanın nedeni nedir?

Sürü psikolojisi denince aklımıza siyaset gelse de aslında bu psikolojik toplumsal davranış biçimi, olumlu veya olumsuz yönleriyle birçok yer ve alan ve sektörde bulunur.

Banka sıralarında kuyruğa giren insanlardan tutun moda endüstrisinin, finans, turizm kadar bizi yönlendirip kararlarımızı etkiler.

***

Odayı Dolduran Duman Deneyi;
Gelin bu araştırmaya göz atalım.

Columbia Üniversitesi’nden John Darley ve Bibb Latane, kendini koruma içgüdüsünün, gruba uyma baskısını yenip yenemeyeceğini merak ettiler. Denekleri birer birer dokuz kişilik bir odaya aldılar. Diğer dokuz kişi deneyden haberi olan katılımcılardı.
Dernekler dahil tüm katılımcılara doldurmaları için anket verildi. O sırada düzenekten odaya yavaş yavaş duman salındı. Duman tüm odayı kaplasa da derneklerin ilk davranış , odada bulunan diğer kişilerin davranışlarına bakmak oldu.
Odada bulunan diğer katılımcıların davranışına göre hareket ettiler. Anlaşmalı katılımcılar duman yok gibi davranıyordu.Ortalama her biri altı dakika süren 10 ayrı denekle yapılan çalışmada sadece 1 denek tepki verdi. Diğer denekler ise anketi bitirmeye çalıştı.Duman kurgu olmasaydı denekler guruba uyum göstermek adına tepki vermedikleri için , dumandan zehirlenip ölebilirlerdi.

Asch Deneyi, 1953 yılında Amerikalı sosyal psikolog Solomon Asch tarafından yönetilen ve insanların karar verme sürecinde çevrenin etkisini anlamak üzerine yapılmış bir araştırmadır.
Yine bu deney, bireylerin topluma uyum sağlama istekleri ve grupların kişinin fikir, düşünce ve kararlarını kolaylıkla değiştirebildiğini gözler önüne sermiştir(merak edenler deneyin detayını netten bulabilirler)

***
 Değerli okurlarım, size bir yaşam rehberi olarak soruyorum. Size göre çoğunluğa uyum sağlamak istememizin ana nedeni nedir?

✅ Kendimize haklı olduğumuza inanacak kadar güvenmememi, kendimizden şüphe duymamız olabilir mi?

✅ Önceden verilen kararlara uyum sağlamak daha kolay olduğu için olabilir mi?

✅ Başkalarının yanında iyi görünmek isteği olabilir mi? Guruba ne kadar uyum sağlarsak o kadar kabul görülme düşüncesi olabilir mi?


✅ Kabul görmek insanlar için önemli bir durumdur. Böylelikle insanlar bireyle ilgili olumlu düşünceler geliştirebilirler.

Kişiliklerimiz birbirinden farklı olsa da çevresel etkenler davranışlarımıza etki ediyor. Ben kimliği ile verebilecek birçok kararı etkiliyor.
Öte yandan, Asch ve diğerlerinin de keşfettiği şey, uygunluğu büyük ölçüde azaltmak yani herkesin yaptığına uymamak için kalabalıkta yalnızca BİR KİŞİNİN yeterli olmasıdır.

Kasıtlı olarak; herkes den farklı olmaya çalışmak da doğru değildir. Böyle tutum ve davranışla; Sünni mantıksız bir davranış geliştirmeye neden olur.

***

Doğru kararlar alabilmek için neler yapabiliriz?

Değerli okurlarım, yaşam rehberi olarak size bu bağlamda birkaç önerim olacak.

✅ Durumu bilişsel ön yargısız analiz edin.

✅ Kendi değerlendirme ve kararlarınıza güvenin

✅ Özgün olun. Özgün olabilmek kendini tanımak ve kendine inanmakla başlar.

✅ Karar verilmesi gereken konuyu karşıtlarıyla birlikte araştırıp, analiz edin.

✅ Bir karar verirken nelerin karşısında neleri kazanıp kaybedeceğinizi tartın.
Her kararda iki faktörde bulunur.

✅ Çoğunluk etkili bir grup aslında , bilişsel önyargının veya mantıksal hatanın bir parçası olabilme ihtimalinin yüksek olduğu gerçeğini göz ardı etmeyin!..

Guruba uyma psikolojisi aslında insanın daha hızlı karar vermesine yardımcı olurken genelde daha riskli ve yanlış kararlar vermesine de neden olurlar.

FARKINDALIK bu anlamda hepimiz için çok önemli unutmayın!